Trong bối cảnh chuyển đổi sang mô hình phát triển xanh và kinh tế tuần hoàn đang trở thành xu thế tất yếu, việc tăng cường liên kết giữa hợp tác xã (HTX) và khu vực kinh tế tư nhân được kỳ vọng sẽ tạo ra những chuỗi giá trị bền vững. Không chỉ góp phần tối ưu hóa tài nguyên, giảm thiểu chất thải, mối liên kết này còn mở ra dư địa mới cho tăng trưởng kinh tế gắn với bảo vệ môi trường và nâng cao sinh kế cho người dân.
Ngày 10/4, tại Hà Nội, Diễn đàn Hợp tác xã Quốc gia 2026 được tổ chức với chủ đề “Kết nối kinh tế hợp tác với hệ sinh thái kinh tế tư nhân”. Nhiều ý kiến cho rằng cần thúc đẩy liên kết giữa hợp tác xã (HTX) và doanh nghiệp theo hướng bền vững, qua đó khai thác hiệu quả tiềm năng của từng khu vực, tạo động lực mới cho tăng trưởng.
Kết nối HTX – doanh nghiệp là tất yếu khách quan
Theo Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam Cao Xuân Thu Vân, Diễn đàn năm nay diễn ra trong bối cảnh Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 68-NQ/TW, xác định kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng của nền kinh tế quốc dân. Trong hệ sinh thái đó, vấn đề không còn là HTX có vai trò hay không, mà là HTX sẽ đứng ở đâu, làm gì và liên kết như thế nào để cùng phát triển với khu vực kinh tế tư nhân.
Tại Việt Nam, khu vực kinh tế tập thể, nòng cốt là HTX, đang từng bước khẳng định vị trí trong hệ sinh thái kinh tế quốc gia.
Đến tháng 3/2026, cả nước có trên 35.190 HTX với gần 7 triệu thành viên. Trong đó, khu vực nông nghiệp chiếm 66,8% với trên 23.500 HTX, tiếp tục giữ vai trò trụ cột trong xây dựng nông thôn mới; khu vực phi nông nghiệp có trên 11.680 HTX hoạt động đa dạng trong công nghiệp, thương mại, vận tải và môi trường.
Đáng chú ý, khoảng 78% HTX hoạt động hiệu quả, gần 4.700 HTX tham gia liên kết chuỗi giá trị và khoảng 2.600 HTX ứng dụng công nghệ cao. Những con số này cho thấy xu hướng chuyển dịch rõ nét: HTX không còn là mô hình hỗ trợ đơn thuần mà đang trở thành chủ thể kinh tế năng động, có khả năng tham gia sâu hơn vào thị trường.
Trong bối cảnh hiện nay, không một khu vực kinh tế nào có thể phát triển đơn lẻ. Doanh nghiệp cần vùng nguyên liệu ổn định; người nông dân cần đầu ra bền vững; công nghệ cần môi trường ứng dụng; tài chính cần mô hình kinh doanh khả thi.
Do đó, sự kết nối giữa HTX và khu vực kinh tế tư nhân là tất yếu. HTX mang lại sức mạnh liên kết cộng đồng, tổ chức sản xuất quy mô lớn từ các hộ nhỏ và sự ổn định vùng nguyên liệu. Ngược lại, khu vực tư nhân cung cấp công nghệ, vốn, năng lực quản trị và thị trường.
Khi hai khu vực này được kết nối hiệu quả, không chỉ tạo ra giao dịch kinh tế mà còn hình thành các chuỗi giá trị mới, mở ra cơ hội phát triển bền vững cho hàng triệu người dân.
Hoàn thiện thể chế, thúc đẩy liên kết bền vững
Từ góc độ quản lý nhà nước, ông Đỗ Mạnh Khởi, Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và Kinh tế tập thể (Bộ Tài chính), cho rằng liên kết giữa HTX và doanh nghiệp là mối quan hệ cộng sinh, giúp khai thác tối đa tiềm năng của mỗi bên.
Thực tế cho thấy khu vực kinh tế tư nhân đang phát triển mạnh mẽ, với hơn 1 triệu doanh nghiệp hoạt động, đóng góp lớn cho GDP và ngân sách. Tuy nhiên, mối liên kết với HTX vẫn chưa chặt chẽ, chưa tận dụng hết lợi thế bổ trợ.
Để thúc đẩy liên kết, ông Khởi đề xuất các giải pháp như hoàn thiện thể chế, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, xây dựng cơ chế hợp tác công tư minh bạch, phát triển chính sách theo chuỗi giá trị và hỗ trợ chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo.
Đồng thời, cần phát huy vai trò của các tổ chức trung gian như Liên minh HTX Việt Nam, VCCI trong kết nối, hỗ trợ và nhân rộng mô hình hợp tác hiệu quả.
Theo bà Nguyễn Thị Hoàng Yến, Phó Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn (Bộ NN&MT), khu vực kinh tế tư nhân hiện đóng góp trên 50% GDP và tạo việc làm cho hơn 80% lao động, trong khi HTX giữ vai trò nền tảng trong tổ chức sản xuất, đặc biệt ở nông thôn.
Tuy nhiên, giữa hai khu vực vẫn tồn tại khoảng cách đáng kể. Các doanh nghiệp thường phát triển độc lập, trong khi HTX còn hạn chế về năng lực, quy mô và công nghệ. Mối liên kết hiện nay chủ yếu ngắn hạn, thiếu ổn định.
Trong bối cảnh yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn chất lượng và phát triển bền vững ngày càng cao, cần chuyển từ “liên kết đơn lẻ” sang “hệ sinh thái tích hợp”. Theo đó, doanh nghiệp đóng vai trò dẫn dắt thị trường, HTX tổ chức sản xuất, còn Nhà nước kiến tạo thể chế.
Việc hình thành hệ sinh thái này không chỉ nâng cao hiệu quả sản xuất mà còn góp phần tái cấu trúc kinh tế nông thôn, tăng giá trị nông sản và cải thiện đời sống người dân.
Ngành Ngân hàng đồng hành, khơi thông dòng vốn
Tại Diễn đàn, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Nguyễn Ngọc Cảnh cho biết, ngành Ngân hàng đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm khơi thông nguồn vốn, thúc đẩy các mô hình liên kết chuỗi giá trị.
Tính đến nay, dư nợ cho vay đối với chủ thể HTX, Liên hiệp HTX đạt khoảng 7.000 tỷ đồng. Nếu tính cả các cá nhân, hộ gia đình là thành viên HTX, tổng dư nợ lên tới trên 8,5 triệu tỷ đồng, chiếm khoảng 46% tổng dư nợ toàn nền kinh tế.
Dù đạt nhiều kết quả tích cực, hoạt động tín dụng đối với HTX vẫn đối mặt với không ít khó khăn. Một số HTX còn hạn chế về quy mô, năng lực quản trị, thiếu minh bạch dòng tiền, chưa hình thành chuỗi liên kết bền vững. Điều này khiến các tổ chức tín dụng gặp khó khăn trong kiểm soát rủi ro.
Phó Thống đốc Nguyễn Ngọc Cảnh cho biết, thời gian tới, Ngân hàng Nhà nước sẽ tiếp tục hoàn thiện chính sách, cải tiến quy trình cấp tín dụng, đồng thời đẩy mạnh các gói tín dụng ưu đãi cho mô hình liên kết HTX – doanh nghiệp.
Đồng thời, cần sự phối hợp của các bộ, ngành trong việc hoàn thiện thể chế, đặc biệt là sửa đổi các quy định về liên kết chuỗi giá trị, xây dựng cơ sở dữ liệu và nâng cao tiêu chuẩn chất lượng.
Tại Diễn đàn, các đại biểu đã tập trung nhận diện các điểm nghẽn trong liên kết HTX – doanh nghiệp, từ thể chế, tín dụng, hợp đồng đến năng lực quản trị và tiêu chuẩn hóa sản xuất…Một điểm nhấn là phiên đối thoại trực tiếp giữa HTX, doanh nghiệp và cơ quan quản lý, góp phần làm rõ các điều kiện để HTX trở thành đối tác tin cậy trong chuỗi giá trị.
Cùng ngày, phiên chuyên đề “Tư tưởng Hồ Chí Minh về hợp tác xã: Giá trị lịch sử và định hướng phát triển kinh tế hợp tác trong kỷ nguyên mới” đã được tổ chức nhằm kỷ niệm 80 năm ngày Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư kêu gọi tham gia HTX nông nghiệp – một dấu mốc có ý nghĩa lịch sử sâu sắc đối với quá trình hình thành và phát triển kinh tế tập thể ở Việt Nam.
Các tham luận khẳng định tư tưởng Hồ Chí Minh về HTX không chỉ là giải pháp kinh tế trong một giai đoạn lịch sử, mà là một triết lý phát triển mang giá trị nhân văn và tầm nhìn chiến lược lâu dài, đặt con người làm trung tâm, đề cao tinh thần tự nguyện, dân chủ và cùng có lợi.
Theo moitruong.net.vn