Từ cây trồng truyền thống, dừa Việt Nam vươn lên thành ngành hàng tỷ đô với dư địa lớn về chế biến sâu, kinh tế xanh và chuỗi giá trị bền vững.
Gỡ nút thắt chuỗi giá trị dừa
Khoảng 10 năm trở lại đây, ngành hàng dừa Việt Nam đã có bước phát triển nhanh và mạnh, trở thành điểm sáng của nông nghiệp nhiệt đới gắn với kinh tế xanh và xuất khẩu giá trị cao.
Theo bà Nguyễn Thị Kim Thanh, Chủ tịch Hiệp hội dừa Việt Nam, năm 2012, kim ngạch xuất khẩu dừa mới đạt trên 100 nghìn USD nhưng đến năm 2025 đã vượt mốc 1 tỷ USD. Động lực tăng trưởng chủ yếu đến từ các sản phẩm chế biến sâu, có giá trị gia tăng cao như than gáo dừa, nước cốt dừa, dầu dừa, cơm dừa nạo sấy, mỹ phẩm, thủ công mỹ nghệ…
“Trên cây dừa, hầu như không có gì là bỏ đi”, bà Thanh nhấn mạnh. Ngay cả gáo dừa – phụ phẩm từng bị xem là phế thải khi được sáng tạo thành tranh nghệ thuật có thể mang lại giá trị hàng trăm triệu đồng. Không chỉ dừng ở các sản phẩm hữu hình, ngành hàng dừa còn sở hữu những giá trị vô hình như ẩm thực dân gian, văn hóa bản địa, có thể khai thác hiệu quả thông qua du lịch như một hình thức “xuất khẩu tại chỗ”, vừa tăng thu nhập cho người dân, vừa lan tỏa thương hiệu dừa Việt Nam.
Tuy nhiên dưới góc nhìn khoa học, PGS.TS Nguyễn Phú Son – chuyên gia về chuỗi giá trị của Đại học Cần Thơ cho rằng, sự phát triển của ngành hàng dừa ĐBSCL thời gian qua chủ yếu dựa vào nội lực của doanh nghiệp, trong khi chính sách hỗ trợ vẫn còn thiếu hướng dẫn cụ thể và cơ chế triển khai hiệu quả.
Theo ông Son, chuỗi giá trị dừa hiện đang đối mặt với hai nhóm rào cản lớn là rào cản nội tại của chuỗi liên kết và tác động từ bên ngoài, đặc biệt là về tài chính và nhận thức. Tuy nhiên, đây không phải là “ngõ cụt”. Vấn đề then chốt nằm ở thể chế và sự phối hợp giữa các chủ thể. “Đã đến lúc các bên ngồi lại với nhau để làm ăn bài bản, lâu dài, thay vì phát triển theo phong trào”, ông nhấn mạnh.
Vĩnh Long – trung tâm vùng nguyên liệu dừa cả nước
Ở góc độ quản lý địa phương, ông Lê Văn Đông, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Vĩnh Long cho biết sau sáp nhập, Vĩnh Long hiện có hơn 120.000ha dừa, chiếm trên 50% diện tích dừa cả nước. Theo định hướng phát triển đến năm 2030, tầm nhìn 2045, diện tích dừa toàn tỉnh sẽ đạt khoảng 132.000ha, hình thành vùng nguyên liệu tập trung, quy mô lớn.
Ngành nông nghiệp tỉnh xác định phát triển song song hai nhóm sản phẩm chủ lực là dừa uống nước và dừa công nghiệp (lấy dầu). Trong đó, nhiệm vụ trọng tâm là chuẩn hóa giống, cải tạo các vườn dừa đã lão hóa tại những vùng trồng truyền thống, đồng thời tái cơ cấu giống theo tín hiệu thị trường xuất khẩu, ưu tiên các giống đang được thị trường ưa chuộng như dừa Xiêm xanh, Xiêm đỏ.
Đối với dừa công nghiệp hiện chiếm khoảng 101.000ha, nhiều diện tích đã già cỗi, năng suất thấp, ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập của nông dân và khả năng cung ứng nguyên liệu cho các nhà máy chế biến. Vì vậy tỉnh đang tham mưu ban hành đề án cải tạo vườn tạp, trồng mới vùng nguyên liệu gắn với quy trình canh tác xanh, giảm phát thải và đáp ứng các tiêu chuẩn xuất khẩu. Các viện, trường và nhà khoa học được kỳ vọng đóng vai trò nòng cốt trong việc xây dựng sổ tay kỹ thuật canh tác thống nhất cho toàn chuỗi ngành hàng dừa.
Từ chiến lược quốc gia đến hành động địa phương, từ giá trị hữu hình đến vô hình, ngành hàng dừa Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để chuyển mình thành ngành hàng hiện đại, xanh và bền vững, đúng với tiềm năng của một loại cây gần như không bỏ đi thứ gì.
Theo nongnghiepmoitruong.vn