Trước thực trạng hàng giả, hàng kém chất lượng diễn biến phức tạp, đặc biệt trên môi trường thương mại điện tử, Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) đang đẩy mạnh việc ứng dụng các công cụ quản lý hiện đại dựa trên nền tảng công nghệ. Các giải pháp này nhằm nâng cao hiệu quả kiểm soát chất lượng, bảo đảm an toàn thực phẩm, nhất là trong cao điểm tiêu dùng dịp Tết Nguyên đán.
Tăng cường phối hợp, kiểm tra liên ngành trước, trong và sau Tết
Thời gian qua, các vấn đề liên quan đến an toàn thực phẩm liên tục thu hút sự quan tâm của dư luận, từ nguồn gốc nguyên liệu đến chất lượng sản phẩm lưu thông trên thị trường. Trong các dịp lễ, Tết – khi nhu cầu tiêu dùng tăng cao – nguy cơ thực phẩm không bảo đảm an toàn, hàng giả, hàng kém chất lượng càng gia tăng, đòi hỏi những giải pháp kiểm soát đồng bộ, minh bạch và hiệu quả hơn.
Thông tin tại họp báo thường kỳ tháng 01/2026 của Bộ KH&CN, ông Trần Hậu Ngọc, Phó Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia cho biết, thực hiện Chỉ thị số 36/CT-TTg ngày 31/12/2025 của Thủ tướng Chính phủ về tổ chức Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 vui tươi, lành mạnh, an toàn, tiết kiệm, cùng với chỉ đạo của Phó Thủ tướng Chính phủ Bùi Thanh Sơn – Trưởng Ban Chỉ đạo 389 Quốc gia, Bộ KH&CN đã ban hành công văn chỉ đạo tăng cường hiệu quả công tác chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả trước, trong và sau Tết.
Hiện nay, Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia đang tổ chức triển khai các nhiệm vụ theo quy định, đồng thời phối hợp thực hiện Kế hoạch số 1941/KH-BCĐTƯATTP ngày 23/12/2025 của Ban Chỉ đạo liên ngành Trung ương về an toàn thực phẩm.
Theo đó, Ủy ban đã cử cán bộ tham gia các đoàn kiểm tra liên ngành do Bộ Công Thương và Bộ Y tế chủ trì tại các tỉnh Đắk Lắk, Lâm Đồng, Tuyên Quang và Lào Cai nhằm kiểm tra, đánh giá công tác bảo đảm an toàn thực phẩm trong dịp Tết Nguyên đán và mùa Lễ hội Xuân 2026.
Hoạt động kiểm tra không chỉ góp phần bảo vệ sức khỏe người dân trong dịp Tết mà còn tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh giữa các cơ sở sản xuất, chế biến, kinh doanh và xuất nhập khẩu thực phẩm.
Hoàn thiện pháp lý, triển khai công cụ quản lý hiện đại
Trước diễn biến ngày càng phức tạp của hàng giả, hàng kém chất lượng – đặc biệt trên không gian mạng – cùng yêu cầu quản lý trong bối cảnh chuyển đổi số, Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia đã tham mưu Bộ KH&CN trình cấp có thẩm quyền thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa. Hai luật này chính thức có hiệu lực từ ngày 01/01/2026.
Các quy định mới đã bổ sung nhiều công cụ quản lý tiên tiến như: phân loại sản phẩm, hàng hóa theo ba mức độ rủi ro; truy xuất nguồn gốc; nhãn điện tử; hộ chiếu số của sản phẩm; xây dựng hệ thống giám sát chất lượng sản phẩm, hàng hóa quốc gia.
Việc áp dụng công nghệ mã số, mã vạch, truy xuất nguồn gốc, nhãn điện tử và hộ chiếu số giúp minh bạch thông tin về nguồn gốc, quy trình sản xuất, đặc biệt với các sản phẩm kinh doanh trực tuyến; qua đó nâng cao hiệu quả quản lý chất lượng sản phẩm nói chung và thực phẩm nói riêng.
Khi hệ thống giám sát chất lượng sản phẩm, hàng hóa quốc gia được vận hành đồng bộ, việc phát hiện và cảnh báo sớm hàng giả, hàng kém chất lượng, thực phẩm không bảo đảm an toàn, mỹ phẩm giả sẽ được thực hiện nhanh chóng và hiệu quả hơn.
Hệ thống này được xây dựng trên cơ sở tích hợp dữ liệu về tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật; kết quả kiểm định, hiệu chuẩn; đánh giá sự phù hợp; kiểm tra chất lượng; cảnh báo rủi ro; phản ánh, khiếu nại của người tiêu dùng và tổ chức xã hội; cùng dữ liệu mã số, mã vạch, truy xuất nguồn gốc, nhãn điện tử và hộ chiếu số của sản phẩm.
Người dân chủ động phòng ngừa rủi ro nhờ tiêu chuẩn và công nghệ
Đến nay, Bộ KH&CN đã công bố 1.173 Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN) về thực phẩm còn hiệu lực, trong đó có 16 TCVN về an toàn thực phẩm, 33 TCVN về truy xuất nguồn gốc và 25 TCVN về mã số, mã vạch.
Người tiêu dùng có thể căn cứ vào các tiêu chuẩn này để lựa chọn sản phẩm phù hợp quy chuẩn kỹ thuật, có công bố hợp chuẩn, hợp quy và thông tin nhãn mác đầy đủ. Đồng thời, việc sử dụng các công cụ truy xuất nguồn gốc, mã số – mã vạch, QR code theo quy định sẽ giúp người dân kiểm tra thông tin sản phẩm, hạn chế rủi ro khi mua và sử dụng thực phẩm.
Bên cạnh đó, hoạt động đo lường với vai trò “cân – đong – đo” giữ vị trí quan trọng trong mua bán thực phẩm, góp phần bảo đảm tính minh bạch và công bằng giữa người mua và người bán. Đối với thực phẩm đóng gói sẵn, người tiêu dùng nên lựa chọn sản phẩm ghi rõ và công bố đầy đủ thông tin về số lượng, định lượng theo quy định. Với thực phẩm không đóng gói sẵn, cần ưu tiên mua tại các cơ sở sử dụng phương tiện đo đã được kiểm định và còn hiệu lực theo quy định của cơ quan có thẩm quyền.