Doanh nghiệp sẽ thực hiện mua bán hạn ngạch phát thải và tín chỉ carbon thông qua tài khoản mở tại công ty chứng khoán, với cơ chế thanh toán và chuyển giao tức thời theo từng giao dịch. Đây là điểm mới trong Nghị định 29 về sàn giao dịch carbon trong nước vừa được Chính phủ ban hành ngày 19/1.
Theo nghị định, hai loại hàng hóa được giao dịch trên sàn là hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon. Đối tượng tham gia giao dịch hạn ngạch là các cơ sở phát thải khí nhà kính phải thực hiện kiểm kê hằng năm, như nhà máy nhiệt điện, sản xuất sắt thép, xi măng và các ngành phát thải lớn khác.
Cơ chế giao dịch được thiết kế tương tự thị trường chứng khoán, song có những đặc thù riêng. Doanh nghiệp muốn mua bán phải mở tài khoản giao dịch tại công ty chứng khoán, tách biệt hoàn toàn với các tài khoản giao dịch tài chính khác. Kết quả giao dịch trong ngày sẽ được Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) công bố vào cuối ngày.
Điểm khác biệt lớn so với thị trường chứng khoán cơ sở và phái sinh là hoạt động thanh toán tiền và chuyển giao hạn ngạch, tín chỉ carbon được thực hiện tức thời theo từng giao dịch, không áp dụng cơ chế bù trừ trung tâm (CCP).
Hạn ngạch phát thải là lượng khí nhà kính, quy đổi ra CO₂, mà cơ sở được cơ quan quản lý cho phép phát thải trong một năm. Trường hợp phát thải vượt mức được phân bổ, doanh nghiệp buộc phải mua phần phát thải dôi dư từ các cơ sở khác thông qua sàn giao dịch.
Tín chỉ carbon là chứng chỉ có thể giao dịch, cho phép người sở hữu được quyền phát thải một tấn CO₂ hoặc lượng tương đương của các loại khí nhà kính khác theo quy định.
Các công ty chứng khoán tham gia hệ thống có trách nhiệm kiểm tra số dư tiền và số lượng hạn ngạch, tín chỉ của khách hàng trước khi nhận lệnh giao dịch; đồng thời định kỳ hằng tháng gửi sao kê tài khoản tiền và lưu ký cho doanh nghiệp.
Ngân hàng được lựa chọn thực hiện thanh toán giao dịch phải đáp ứng điều kiện vốn điều lệ tối thiểu 10.000 tỷ đồng và có lãi trong hai năm liên tiếp gần nhất. Ngân hàng có trách nhiệm quản lý chi tiết số dư tiền gửi phục vụ thanh toán giao dịch theo thông tin do công ty chứng khoán cung cấp, bảo đảm thanh toán đúng và đủ cho từng giao dịch.
Theo lộ trình, Việt Nam sẽ vận hành thí điểm sàn giao dịch carbon trong nước đến hết năm 2028 và miễn phí dịch vụ trong giai đoạn này. Từ năm 2029, khi sàn giao dịch được vận hành chính thức, các khoản phí sẽ được áp dụng theo quy định.
Theo Báo Môi trường và Cuộc sống