Trong một con hẻm nhỏ trên đường Trần Bình Trọng (TP. Cần Thơ), có một quán cơm không bảng hiệu, không tên gọi chính thức. Thế nhưng, chỉ cần nhắc đến “quán cơm bà Cúc”, rất nhiều người từng là sinh viên nơi đây sẽ mỉm cười, bởi đó là nơi họ đã đi qua những năm tháng khó khăn nhất của tuổi trẻ, bằng những bữa cơm giản dị và một tấm lòng chưa bao giờ vơi cạn.
Chủ quán là bà Nguyễn Thị Mai, năm nay đã 73 tuổi. Suốt mấy chục năm đứng bếp, bà chưa từng nghĩ đến chuyện đặt tên cho quán. Với bà, đó đơn giản chỉ là chỗ nấu cơm cho sinh viên, cho bà con quanh xóm, ai ghé thì ăn, ai thiếu thì bà bù. Điều khiến nhiều thực khách nhớ nhất, không chỉ là món ăn, mà là cách bà Mai luôn mở đầu mọi câu nói bằng một chữ “dạ”. “Dạ, ăn cơm hả con?”, “Dạ, chờ cô chút nghen.”,… Giọng nói chậm rãi, nhỏ nhẹ, mang theo sự tôn trọng và tử tế hiếm thấy, khiến người ta bước vào quán mà lòng tự nhiên dịu lại.
Quán nhỏ, mộc mạc như chính con người bà. Ngay lối vào là chiếc bàn gỗ lớn bày các món ăn quen thuộc: cá chiên, cá kho, gà kho, thịt rang, trứng rán, đậu nhồi thịt, rau xào. Bên trong là vài chiếc bàn gỗ kê sát nhau. Góc quán, hai bếp than lúc nào cũng đỏ lửa, giữ nóng nồi canh và nồi cơm như giữ ấm cả một khoảng ký ức dài.
Bà Mai kể, ngày trước bà bán cơm bằng xe đẩy trên đường Trần Bình Trọng. Không nhớ rõ bắt đầu từ năm nào, chỉ nhớ một kỷ niệm năm 1985, khi mua gần 300 chiếc đĩa gốm Nam Bộ, loại đĩa giờ hiếm thấy. Đĩa đã sứt mẻ theo thời gian, nhưng màu men vẫn nguyên vẹn, như quán cơm này, cũ kỹ mà bền bỉ.
Thời đó, quán chỉ có vài món: thịt kho, cá chiên, canh rau. Vậy mà có ngày bán hết hai bao gạo 50 kg. Khách chủ yếu là sinh viên Y gần đó. Mỗi suất cơm chỉ 2.500 đồng, ăn bao nhiêu cũng được, hết lại xới thêm. “Sinh viên nghèo lắm. Có đứa gọi một con cá chiên mà ăn hai đĩa cơm đầy. Tôi chỉ nói: ăn no đi con, thiếu thì lấy thêm”, bà Mai nhớ lại.
Không chỉ bán cơm rẻ, bà còn cho sinh viên ăn nợ. Có người thiếu vài bữa, có người thiếu cả năm. Bà chưa từng đòi. “Giúp được mấy đứa nhỏ đi học là vui rồi, mệt cũng quên”, bà nói, giọng nhẹ như không.
Có những kỷ niệm theo bà suốt cả đời. Như cậu sinh viên tên Khôi, quê Cà Mau, nhà nghèo, được bạn bè góp tiền giúp đỡ. Vì ngại, cậu bỏ bớt một bữa ăn mỗi ngày. Bà Mai để ý thấy, thương mà không biết nói sao, nên nhiều bữa lặng lẽ không lấy tiền. Nhiều năm sau, Khôi quay lại quán, ôm chầm lấy bà. Bà ngỡ ngàng nhưng anh chỉ cười: “Cô không nhớ con hả? Con ăn cơm cô hoài, cô cho nợ đó”.
Rồi thời gian trôi. Trường học chuyển đi, sinh viên thưa dần, bà dời quán vào sâu trong hẻm. Bà và em gái không lập gia đình, nương tựa nhau bán cơm mấy chục năm. Sau dịch Covid-19, người em út cũng về phụ quán. Nhưng ba tháng trước, em gái bà qua đời sau bạo bệnh, để lại khoảng trống không dễ lấp đầy. Giờ đây, quán chỉ còn bà Mai, người em trai và một cô cháu gái phụ giúp. Mỗi ngày bà vẫn dậy từ 5h sáng đi chợ. Quán mở từ 9h, đông nhất vào buổi trưa, bán đến khoảng 17h hoặc sớm hơn nếu hết đồ. Bà nấu chừng 7–10 kg gạo mỗi ngày, vừa đủ cho bà con quanh xóm, bệnh nhân, khách vãng lai.
Tuổi đã cao, sức khỏe yếu dần, nhưng bà vẫn mong còn đủ sức đứng bếp. Với bà, niềm vui không nằm ở lời khen hay lợi nhuận, mà ở khoảnh khắc thấy khách ăn no rồi đứng dậy ra về. Giữa phố xá đổi thay, quán cơm nhỏ trong con hẻm vẫn âm thầm đỏ lửa. Không chỉ bán những bữa ăn giản dị, nơi ấy từng và vẫn đang nuôi dưỡng con người bằng sự tử tế. Với bà Mai, nấu cơm cho đời, được nghe một tiếng “dạ” đáp lại, thế là đủ cho một đời hạnh phúc.
Nguồn: Tổng hợp