Liên kết sản xuất đang mở ra một lối đi mới cho nông dân TP.HCM, nơi những mảnh vườn không còn đơn lẻ mà dần kết nối thành những chuỗi giá trị bền vững.
Giữa vườn sầu riêng rợp bóng, từng chùm trái lủng lẳng dưới tán lá dày, ông Đinh Ngọc Khương đứng lặng vài giây trước khi đưa tay nâng nhẹ một trái vừa chớm độ. Ánh mắt ông chăm chú, không chỉ nhìn vào hình dáng hay màu sắc, mà dường như còn cân nhắc cả một mùa vụ phía sau. Với ông, mỗi trái sầu riêng giờ không còn là sản phẩm của “trời cho” mà là kết quả của cả một quy trình được tính toán kỹ lưỡng.
Những ngày “làm theo cảm tính” đã lùi lại phía sau. Thay vào đó là những quy chuẩn rõ ràng, từ lượng phân bón, chu kỳ tưới nước đến cách phòng trừ sâu bệnh. Từng công đoạn đều được ghi nhớ, tuân thủ như một thói quen mới.
“Trước kia mình làm theo kinh nghiệm, thấy cây xanh là mừng, còn bán được giá hay không thì phó mặc. Giờ tham gia liên kết, có người hướng dẫn từ đầu, có nơi bao tiêu cuối vụ, nên cũng vững tâm hơn”, ông Khương nói, giọng trầm nhưng chắc.
Sự thay đổi ấy không chỉ diễn ra trong khu vườn của ông. Ở Phú Giáo, nhiều nông dân đang bước qua ranh giới cũ, từ sản xuất manh mún sang làm nông có tổ chức. Hồ tiêu, dưa lưới, sầu riêng… mỗi loại cây giờ đây đều được đặt vào một “đường ray” chung, nơi sản xuất không còn tách rời tiêu thụ.
Trong một nhà màng trồng dưa lưới, không gian như tách biệt với bên ngoài. Những hàng cây thẳng tắp, lá xanh mướt, từng trái dưa được treo lơ lửng, tròn đều. Ở đó, người nông dân không chỉ làm việc bằng kinh nghiệm mà còn bằng sự hỗ trợ của công nghệ, bằng những quy trình được chuẩn hóa ngay từ đầu vụ.
Ông Nguyễn Hồng Quyết, Giám đốc Hợp tác xã dưa lưới Kim Long, vừa khẽ xoay trái dưa để kiểm tra độ phát triển, vừa nói: “Trồng dưa bây giờ không còn kiểu ‘trúng thì trúng, rớt thì rớt’ nữa. Vào chuỗi rồi thì phải làm đúng, làm kỹ. Đổi lại, mình bán được giá ổn định, sản phẩm có chỗ đứng”.
Theo ông Quyết, điều khiến người nông dân yên tâm không chỉ là kỹ thuật mà là cảm giác có người đồng hành. “Có nơi hướng dẫn, có nơi thu mua, mình không còn loay hoay một mình. Nông dân giờ cũng phải học cách làm liên kết sản xuất theo thị trường,” ông nói.
Rời nhà màng, những vườn tiêu lặng lẽ phía sau lại mang một câu chuyện khác. Không còn mùi phân hóa học nồng nặc như trước, đất được “nuôi” bằng chế phẩm sinh học, cây tiêu được chăm sóc như một cơ thể sống cần hồi phục. Những thay đổi nhỏ, nhưng là bước đi dài cho một hướng canh tác bền vững hơn.
Ở giữa những chuyển động âm thầm ấy, có những người làm công việc kết nối, lặng lẽ nhưng không thể thiếu. Ông Trương Thành Trung, đại diện Trung tâm Cung ứng dịch vụ công xã Phú Giáo, nói giản dị về công việc: “Mình đứng giữa, nối nông dân với doanh nghiệp. Làm sao để bà con sản xuất đúng, còn doanh nghiệp yên tâm thu mua. Khi hai bên tin nhau thì liên kết sản xuất thành chuỗi thì mới bền”.
Ông Trung cho rằng, cái khó nhất không nằm ở kỹ thuật mà ở sự thay đổi thói quen. “Nông dân quen làm theo kinh nghiệm, giờ phải theo quy trình, phải ghi chép, phải tuân thủ. Nhưng khi làm quen rồi thì thấy lợi ích rất rõ. Sản phẩm làm ra có giá trị hơn, không còn cảnh bị ép giá”.
Những thay đổi ấy đang dần hiện hữu bằng những mùa vụ ổn định hơn. Sầu riêng không còn rơi vào cảnh “được mùa mất giá”, dưa lưới có đầu ra ngay từ khi xuống giống, còn hồ tiêu đang từng bước lấy lại niềm tin nhờ cách làm sạch, làm bền. Dẫu vậy, phía sau những vườn cây xanh tốt vẫn còn những băn khoăn. Không phải ai cũng dễ dàng bước qua lối cũ. Việc đầu tư ban đầu, việc tuân thủ quy trình… đôi khi khiến người ta chùn bước.
Ông Khương nhìn ra khu vườn của mình, chậm rãi nói: “Thay đổi thì lúc đầu ai cũng ngại. Nhưng nếu không đổi thì mãi bấp bênh. Làm theo chuỗi, tuy cực hơn chút, nhưng mình biết chắc mình đang đi đúng hướng”.
Câu chuyện từ những khu vườn dường như cũng là điều mà chính quyền địa phương đang trăn trở. Không cần những lời lẽ lớn lao, ông Vũ Hải Lý, Chủ tịch UBND xã Phú Giáo, TP.HCM nói một cách mộc mạc: “Người nông dân mà đi một mình thì rất khó. Có liên kết thì mới nâng được giá trị sản phẩm, mới giữ được nghề lâu dài”.
Theo ông, điều địa phương hướng tới không chỉ là tăng sản lượng, mà là tạo ra những sản phẩm có thương hiệu, có chỗ đứng trên thị trường. Và để làm được điều đó, không còn cách nào khác ngoài việc gắn kết nông dân với doanh nghiệp, với thị trường. “Chỉ khi nào bà con, doanh nghiệp và chính quyền cùng bắt tay, thì nông sản Phú Giáo mới đi xa được,” ông nói.
Chiều xuống dần trên những khu vườn, ánh nắng len qua tán lá, rọi xuống những trái sầu riêng, dưa lưới, hồ tiêu… đang lớn từng ngày. Ở đâu đó giữa màu xanh ấy, một sự chuyển mình đang diễn ra, lặng lẽ nhưng bền bỉ. Không còn là những mảnh vườn riêng lẻ, Phú Giáo đang dần hình thành những chuỗi liên kết, nơi người nông dân không chỉ trồng cây, mà còn góp phần tạo nên giá trị cho cả một vùng đất.
Theo Báo Nông Nghiệp và Môi Trường